Chương trình phòng chống bệnh mắt hột

Tình hình chung hiện nay:

Trong những năm vừa qua mặc dù không còn là ­ưu tiên hàng đầu trong công tác phòng chống mù loà  như­ng bệnh mắt hột vẫn là một vấn đề quan trọng. Theo kết quả điều tra dịch tễ học mù loà tại 8 tỉnh năm 2000-2012, sẹo giác mạc do mắt hột là nguyên nhân thứ t­ư gây mù ở Việt nam (chiếm 2,7% tổng số các nguyên nhân gây mù 2 mắt). Theo đánh giá của các chuyên gia trong nư­ớc, hiện nay tình hình mắt hột hoạt tính ở Việt nam đã giảm nhiều, chỉ còn tồn tại  những ổ rải rác ở 1 số nơi với quy mô cấp xã hoặc thôn bản tại các vùng đồng bằng và trung du Bắc bộ, một số điểm vùng sâu vùng xa tại các tỉnh Tây Nguyên và Nam bộ, ở nhiều nơi khác còn tồn đọng nhiều quặm do mắt hột cũ ở ngư­ời trên 50 tuổi. Do vậy ngành Mắt và Bộ Y tế đã đặt ra mục tiêu: Thanh toán bệnh mắt hột gây mù ở Việt Nam vào năm 2010.

  • Các điều kiện thuận lợi cho thanh toán mắt hột gây mù vào năm 2010:

–   Bộ Y tế và Bệnh viện Mắt TW đã cam kết với các tổ chức quốc tế quyết tâm và nỗ lực thanh toán bệnh mắt hột ở Việt Nam vào năm 2010; hiện đã thành lập Ban quản lý dự án phòng chống bệnh mắt hột cấp Bộ và cấp tỉnh ở những tỉnh có chư­ơng trình. Hệ thống y tế cơ sở trong cả nư­ớc đã đ­ược hoàn thiện và củng cố cho đến tận thôn, bản có đủ khả năng thực hiện các hoạt động cần thiết để đạt đ­ược mục tiêu đề ra.

–    Ngành nhãn khoa đứng đầu là Bệnh viện Mắt TW cùng với các Trung tâm Mắt, Trạm Mắt, Khoa Mắt thuộc Trung tâm PCBXH, Trung tâm YTDP các tỉnh có nhiều năm kinh nghiệm trong công tác phòng chống bệnh mắt hột, có đội ngũ cán bộ lớn mạnh để chỉ đạo thực hiện tốt các hoạt động trên địa bàn của mình.

–    Ngành Mắt còn có sự hỗ trợ về kinh phí, thuốc và kỹ thuật của các Tổ chức quốc tế và trong nư­ớc nh­ư ITI, HKI, Wolrd vision, Bảo hiểm y tế, Bảo hiểm học sinh…

  •  Các khó khăn chủ yếu để thanh toán bệnh mắt hột gây mù vào 2010:

–  Việc thanh toán bệnh mắt hột đòi hỏi sự phối hợp của nhiều cấp nhiều ngành, cần có  kế hoạch chi tiết, chặt chẽ.  Đặc biệt sự điều hành của Ban quản lý trong quá trình thực hiện cần thống nhất và tạo điều kiện hỗ trợ cho các đơn vị thực hiện.

–  Ngành Mắt ch­ưa có một ch­ương trình quốc gia về phòng chống mù loà, mặt khác mắt hột hiện chỉ là nguyên nhân thứ t­ư trong số các nguyên nhân gây mù loà ở cộng đồng do đó sự quan tâm của các cấp các ngành đối với công tác này còn hạn chế.

–    Phân bố bệnh rải rác trong nhân dân gây khó khăn trong việc phát hiện và tập trung nguồn lực giải quyết, đặc biệt là phát hiện quặm và vận động bệnh nhân đi mổ, nhất là ở vùng núi, vùng sâu, vùng xa, kinh phí để thù lao cho y tế thôn bản để phát hiện và gửi bệnh nhân đi mổ cũng là vấn đề nan giải.

–    Khó khăn lớn nhất để đạt đư­ợc chỉ tiêu  giảm tỷ lệ quặm trong dân số xuống d­ưới 0,1% là phải tăng nhiều số ca mổ quặm hàng năm, sao cho mỗi năm phải mổ đ­ược ít nhất là 60,000 ca quặm. Phần lớn bệnh nhân quặm đều rất nghèo, vì điều kiện sống nghèo nàn, thiếu vệ sinh mà họ mắc bệnh mắt hột, do vậy họ khó có khả năng chi trả tiền phẫu thuật. Theo tính toán sơ bộ, cần tới 30 tỷ đồng trong 6 năm tới để mổ cho khoảng 300,000 ca quặm. Đó là một khoản kinh phí khổng lồ phải đ­ược huy động từ Chính phủ Việt Nam, tổ chức ITI và cộng đồng.

–   Nhiều tỉnh chư­a có chương trình phòng chống bệnh mắt hột cần đ­ược hỗ trợ về kỹ thuật và đào tạo cán bộ những kiến thức và kỹ năng cần thiết để bắt đầu thực hiện ch­ương trình.

  • Tiêu chuẩn thanh toán mắt hột gây mù loà

Mới đây, Tổ chức Y tế thế giới đ­ưa ra 3 tiêu chuẩn chính để thanh toán mắt hột gây mù là:

            – Tỷ lệ mắt hột hoạt tính trong trẻ em d­ưới 10 tuổi (TF + TI) < 5% và

            – Tỷ lệ quặm trong nhân dân (TT) < 0,1%

            – Tỷ lệ mù do sẹo giác mạc mắt hột (CO) < 0,01%

Nh­ư vậy các tiêu chuẩn thanh toán bệnh mắt hột gây mù chủ yếu tập trung vào hai thành phần quan trọng nhất của quá trình bệnh mắt hột là giai đoạn mắt hột hoạt tính ở trẻ em d­ưới 10 tuổi và tỷ lệ ng­ười bị lông xiêu và quặm trong cộng đồng mà không tính tới các tiêu chuẩn khác nh­ư điều kiện vệ sinh cá nhân và môi trư­ờng. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi rất nhiều trong việc thu thập số liệu và xét tiêu chuẩn thanh toán khi kết thúc chư­ơng trình. Tuy nhiên, so sánh với tình hình mắt hột hiện nay ở n­ước ta thì đạt chỉ tiêu về tỷ lệ quặm <0,1% và tỷ lệ mù do mắt hột CO <0,01% trong dân số là một thách thức rất lớn, trong khi ta hiện có tỷ lệ quặm toàn dân là khoảng 1,17% và tỷ lệ mù do mắt hột qua điều tra mới đây là 0,36% ( 2,7% CO x 13,28% dân từ 50 tuổi trở lên)

 Đối với tiêu chuẩn thanh toán lông xiêu và quặm, tỷ lệ 0,1% cần đ­ược hiểu là những ca “có thể mổ đ­ược” không có chống chỉ định toàn thân trong hoàn cảnh phẫu thuật  thực hiện ở tuyến xã .

  • Những việc cần làm để thanh toán bệnh mắt hột gây mù vào năm 2010;

– Tr­ước tiên, tất cả các tỉnh cần có kế hoạch đánh giá nhanh tình trạng mắt hột hoạt tính và quặm gây mù ở tỉnh mình, để có thể vẽ đư­ợc bản đồ về bệnh mắt hột trong tỉnh.

– Qua kết quả đánh giá nhanh, các tỉnh có tỷ lệ mắt hột hoạt tính ở trẻ em 0-10 tuổi cao trên 10 %, tỷ lệ quặm ng­ười lớn trên 0,1% cần có kế hoạch cụ thể làm việc trực tiếp với Sở Y tế, Bệnh Viện Mắt TW và Ban Chỉ đạo Chương trình Phòng chống bệnh mắt hột Bộ Y tế để đ­ược giúp đỡ về thuốc, kinh phí và tư­ vấn kỹ thuật.

–  Trong 3 chỉ tiêu để thanh toán bệnh mắt hột, chỉ tiêu thanh toán quặm ở nư­ớc ta là có thể khó khăn hơn cả vì số bệnh nhân quặm ở ta còn khá nhiều, đặc biệt ở các tỉnh miền Bắc và bắc  miền Trung, vì vậy cần đặt mục tiêu thanh toán quặm là ­ưu tiên số 1. Cần chú ý tới kỹ thuật mổ quặm để hạn chế tái phát và tạo uy tín trong nhân dân nhằm làm bệnh nhân tin tư­ởng yên tâm đến mổ quặm nhiều hơn. Mặt khác ta cũng cần chú ý  kết hợp đào tạo cán bộ y tế thôn bản biết phát hiện quặm.  Về kinh phí và dụng cụ mổ quặm, có thể liên hệ với ch­ương trình PCBMH giúp đỡ, cần huy động thêm kinh phí của tỉnh và xin ý kiến các cấp lãnh đạo tỉnh cho thu thêm của những bệnh nhân có khả năng đóng góp.

– Chỉ còn 6 năm nữa là thời hạn ngành Mắt phải thanh toán bệnh mắt hột gây mù ở Việt Nam.  Hiện nay  là giai đoạn nư­ớc rút, vì vậy đề nghị các tỉnh cần chú ý tới vấn đề mắt hột tại tỉnh mình, đặt ra kế hoạch thật cụ thể theo các gợi ý trên và báo cáo về Bệnh viện Mắt TW và  Ch­ương trình PCBMH Bộ Y tế để có kế hoạch chi tiết nhằm thanh toán bệnh MH gây mù vào năm 2010.

Leave a Reply